โรคราสนิม เชื้อสาเหตุ พืชที่พบ และสารสามัญที่ใช้ป้องกันกำจัด

โรคราสนิมเป็นโรคพืชที่พบได้ในประเทศไทยและเกิดกับพืชหลายชนิด อาการเด่นคือจุดหรือตุ่มสปอร์สีเหลือง ส้ม น้ำตาล หรือแดงคล้ายสนิมบนใบ เมื่อโรครุนแรง ใบอาจเหลือง แห้ง และร่วงก่อนกำหนด การจัดการจึงควรพิจารณาทั้งเชื้อสาเหตุ ชนิดพืช และสารสามัญที่เหมาะสม 1. เชื้อสาเหตุและพืชที่พบ Puccinia spp. (พุชชิเนีย) พบใน: ข้าวโพด ข้าวสาลี ธัญพืช ถั่ว และพืชอีกหลายชนิด โดยชนิดของเชื้อแตกต่างกันตามพืชอาศัย เช่น ราสนิมข้าวโพดและราสนิมธัญพืช Uromyces spp. (ยูโรไมซีส) พบได้มากในพืชตระกูลถั่ว เช่น ถั่วเหลือง ถั่วฝักยาว และถั่วชนิดอื่น ๆ ทำให้เกิดตุ่มสปอร์สีน้ำตาลแดงบนใบและส่วนต่าง ๆ ของพืช Hemileia spp. (ฮีไมลีอา) พบเด่นในกาแฟ โดยเฉพาะโรคราสนิมกาแฟ อาการมักเริ่มเป็นจุดสีเหลืองซีดด้านบนใบ และมีผงสปอร์สีส้มเหลืองบริเวณด้านใต้ใบ Coleosporium spp. (โคลีโอสปอเรียม) พบในพืชหลายชนิด รวมถึงไม้ประดับและพืชที่เป็นพืชอาศัยของเชื้อราสนิมบางชนิด โรคราสนิมยังมีเชื้อในสกุลอื่นอีกหลายสกุล และเชื้อแต่ละชนิดมีพืชอาศัยแตกต่างกัน จึงไม่ควรใช้ชื่อเชื้อเพียงอย่างเดียวในการวินิจฉัย 2. อาการที่พบโดยทั่วไป เริ่มจากจุดสีเหลือง เขียวซีด หรือสีน้ำตาลบนใบ ต่อมาพัฒนาเป็นตุ่มนูนหรือผงสปอร์สีเหลือง ส้ม แดง หรือน้ำตาล มักเห็นได้ชัดบริเวณด้านใต้ใบ เมื่อโรครุนแรง ใบอาจแห้งและร่วงก่อนเวลา ทำให้พื้นที่สังเคราะห์แสงลดลง ส่งผลต่อการเจริญเติบโตและผลผลิต 3. สารสามัญที่ใช้จัดการโรคราสนิม Mancozeb (แมนโคเซบ) เป็นสารป้องกันกำจัดเชื้อราแบบสัมผัส มีข้อมูลการใช้กับโรคราสนิมในพืชหลายชนิด เหมาะสำหรับการป้องกันและลดการเข้าทำลายของเชื้อรา ต้องพ่นให้ครอบคลุมพื้นผิวพืชตามฉลาก Carbendazim (คาร์เบนดาซิม) เป็นสารกำจัดเชื้อรากลุ่มเบนซิมิดาโซล มีข้อมูลการใช้กับโรคราสนิมในพืชบางชนิด แต่เชื้อราสามารถพัฒนาความต้านทานต่อสารกลุ่มนี้ได้ จึงไม่ควรใช้ซ้ำต่อเนื่อง Propiconazole (โพรพิโคนาโซล) เป็นสารกำจัดเชื้อราแบบดูดซึม กลุ่ม FRAC 3 ออกฤทธิ์ยับยั้งการสร้างสเตอรอลของเชื้อรา มีข้อมูลการใช้กับโรคราสนิมในพืชบางชนิด Difenoconazole (ไดฟีโนโคนาโซล) เป็นสารกำจัดเชื้อราแบบดูดซึม กลุ่ม FRAC 3 เช่นเดียวกับ propiconazole มีข้อมูลการใช้กับโรคราสนิมในพืชบางชนิด การสลับสองสารนี้ไม่ถือเป็นการสลับกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์ Azoxystrobin (อะซอกซีสโตรบิน) เป็นสารกำจัดเชื้อรากลุ่ม FRAC 11 ออกฤทธิ์รบกวนกระบวนการหายใจของเชื้อรา มีข้อมูลการใช้กับโรคราสนิมในพืชบางชนิด และมีกลไกต่างจากสารกลุ่ม FRAC 3 Tebuconazole (ทีบูโคนาโซล) เป็นสารกำจัดเชื้อรากลุ่ม FRAC 3 มีข้อมูลการใช้กับโรคราสนิมในพืชบางชนิด แต่มีข้อจำกัดเช่นเดียวกับสารกลุ่มเดียวกัน คือไม่ควรใช้ซ้ำต่อเนื่องเป็นแนวทางเดียว Cyproconazole (ไซโพรโคนาโซล) และ Hexaconazole (เฮกซะโคนาโซล) เป็นสารกำจัดเชื้อรากลุ่ม FRAC 3 ที่มีข้อมูลเกี่ยวข้องกับการจัดการโรคราสนิมในพืชบางชนิด การใช้จริงต้องตรวจสอบทะเบียนของผลิตภัณฑ์กับพืชและโรคที่ต้องการควบคุม 4. หลักการจัดการโรคราสนิม ควรตรวจสอบอาการให้แน่ใจก่อนว่าเป็นโรคราสนิม เพราะใบที่มีจุดเหลืองหรือน้ำตาลอาจเกิดจากโรคหรือสาเหตุอื่น หากจำเป็นต้องใช้สาร ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนตรงกับชนิดพืชและโรค ใช้อัตราตามฉลาก และไม่เพิ่มอัตราเอง ควรสลับสารที่มีกลไกการออกฤทธิ์ต่างกลุ่มเพื่อลดความเสี่ยงเชื้อดื้อสาร และควรใช้ร่วมกับการจัดการแปลง เช่น ลดความชื้น เพิ่มการถ่ายเทอากาศ และกำจัดส่วนที่เป็นโรคตามความเหมาะสม สรุป โรคราสนิมเกิดจากเชื้อราหลายสกุล เช่น Puccinia, Uromyces, Hemileia และ Coleosporium โดยพบในพืชหลายกลุ่ม ตั้งแต่ข้าวโพด ธัญพืช ถั่ว กาแฟ ไปจนถึงไม้ประดับ สารสามัญที่มีข้อมูลเกี่ยวข้องกับการจัดการโรคราสนิม ได้แก่ mancozeb, carbendazim, propiconazole, difenoconazole, azoxystrobin, tebuconazole, cyproconazole และ hexaconazole แต่สารแต่ละชนิดไม่ได้ใช้ได้กับพืชทุกชนิด ก่อนใช้จริงควรตรวจสอบทะเบียน ฉลาก อัตราการใช้ วิธีการใช้ และระยะเว้นก่อนเก็บเกี่ยวของผลิตภัณฑ์ทุกครั้ง