หนอนผีเสื้อกินพืชอะไร? รวมสารกำจัดและวิธีเลือกยาให้ตรงชนิดหนอน

หนอนผีเสื้อเป็นแมลงศัตรูพืชที่พบได้ในข้าว ข้าวโพด ผัก พืชตระกูลถั่ว ไม้ผล และไม้ดอก การเลือกสารป้องกันกำจัดควรดูชนิดหนอน อายุของหนอน และลักษณะการเข้าทำลาย เพราะสารแต่ละชนิดมีจุดเด่นและข้อจำกัดแตกต่างกัน 1. หนอนผีเสื้อพบในพืชอะไรบ้าง หนอนในอันดับ Lepidoptera (เลพิดอปเทอรา) พบได้ในพืชหลายชนิด เช่น ข้าว เช่น หนอนกอ หนอนกระทู้ ข้าวโพด เช่น หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด ผัก เช่น หนอนกระทู้ผัก หนอนใยผัก และหนอนเจาะฝัก พืชตระกูลถั่ว เช่น หนอนเจาะฝักและหนอนกระทู้ ไม้ผล เช่น หนอนกินใบและหนอนเจาะผล ไม้ดอกและไม้ประดับ เช่น หนอนกินใบและหนอนกัดดอก 2. Bacillus thuringiensis (Bt) เหมาะกับหนอนขนาดเล็ก Bacillus thuringiensis หรือ Bt (บาซิลลัส ทูริงเจียนซิส) อยู่ใน IRAC Group 11 เป็นจุลินทรีย์ที่สร้างสารพิษต่อหนอนผีเสื้อ ข้อดี คือ ค่อนข้างจำเพาะต่อหนอนผีเสื้อ กระทบแมลงที่เป็นประโยชน์น้อย และเหมาะกับ IPM (การจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน) ข้อเสีย คือ ออกฤทธิ์ช้ากว่าสารเคมีบางชนิด และประสิทธิภาพลดลงเมื่อหนอนโตมาก เหมาะกับ หนอนผีเสื้อวัยอ่อน โดยเฉพาะในผัก 3. Emamectin benzoate เหมาะกับหนอนกินใบและหนอนกระทู้ Emamectin benzoate (อีมาเมกติน เบนโซเอต) อยู่ใน IRAC Group 6 ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท ทำให้หนอนหยุดกินอาหาร ข้อดี คือ มีประสิทธิภาพดีต่อหนอนหลายชนิด โดยเฉพาะหนอนกินใบและหนอนกระทู้ ข้อเสีย คือ การใช้ซ้ำบ่อยเพิ่มความเสี่ยงต่อการดื้อยา เหมาะกับ หนอนกระทู้ หนอนกินใบ และหนอนวัยเล็กถึงกลาง 4. Chlorantraniliprole เหมาะกับหนอนหลายชนิด Chlorantraniliprole (คลอแรนทรานิลิโพรล) อยู่ใน IRAC Group 28 ออกฤทธิ์ต่อตัวรับไรยาโนดีน (Ryanodine receptor) ทำให้กล้ามเนื้อทำงานผิดปกติ หนอนหยุดกินและเป็นอัมพาต ข้อดี คือ มีประสิทธิภาพดีต่อหนอนหลายชนิด และมีฤทธิ์ตกค้างค่อนข้างดี ข้อเสีย คือ ราคามักสูง และการใช้ซ้ำกลุ่มเดิมบ่อยอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการดื้อยา เหมาะกับ หนอนกระทู้ หนอนเจาะฝัก และหนอนผีเสื้อกินใบ 5. Spinosad เหมาะกับหนอนและแมลงบางชนิด Spinosad (สไปโนแซด) อยู่ใน IRAC Group 5 ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทของแมลง ข้อดี คือ ออกฤทธิ์ค่อนข้างเร็ว และควบคุมแมลงได้หลายกลุ่ม ข้อเสีย คือ อาจเป็นอันตรายต่อผึ้งเมื่อสัมผัสโดยตรง จึงควรหลีกเลี่ยงการพ่นช่วงที่ผึ้งกำลังหากิน เหมาะกับ หนอนวัยเล็กถึงกลาง และสถานการณ์ที่มีแมลงศัตรูพืชหลายกลุ่มร่วมกัน 6. Indoxacarb เหมาะกับหนอนกระทู้ Indoxacarb (อินดอกซาคาร์บ) อยู่ใน IRAC Group 22A ออกฤทธิ์รบกวนช่องโซเดียมในระบบประสาทของแมลง ข้อดี คือ มีประสิทธิภาพต่อหนอนกระทู้และหนอนกินใบหลายชนิด ข้อเสีย คือ ไม่ควรใช้ซ้ำต่อเนื่อง เพราะเพิ่มแรงคัดเลือกให้เกิดการดื้อยา เหมาะกับ หนอนกระทู้และหนอนกินใบ โดยเฉพาะเมื่อพบการระบาดเป็นกลุ่ม 7. ควรเลือกสารอะไรกับหนอนชนิดไหน หนอนวัยเล็กมาก พิจารณา Bt (Group 11) หนอนกินใบทั่วไป พิจารณา Emamectin benzoate (Group 6) หรือ Chlorantraniliprole (Group 28) หนอนกระทู้ พิจารณา Chlorantraniliprole (Group 28), Emamectin benzoate (Group 6) หรือ Indoxacarb (Group 22A) หนอนเจาะฝักหรือหนอนที่กินส่วนอ่อนของพืช พิจารณา Chlorantraniliprole (Group 28) หรือสารที่ขึ้นทะเบียนตรงกับพืชและศัตรูพืชนั้น หากหนอนโตมาก การใช้ Bt เพียงอย่างเดียวอาจควบคุมได้ไม่ดีเท่าการจัดการตั้งแต่ระยะหนอนวัยเล็ก 8. หมุนเวียนกลุ่ม IRAC เพื่อลดการดื้อยา ไม่ควรใช้สารสามัญกลุ่มเดิมซ้ำต่อเนื่องหลายครั้ง ควรหมุนเวียนกลไกการออกฤทธิ์ หรือ MoA (กลไกการออกฤทธิ์) ตัวอย่างกลุ่มที่ใช้กับหนอนผีเสื้อ ได้แก่ Group 11, Group 6, Group 28, Group 5 และ Group 22A การหมุนเวียนต้องดูฉลาก อัตราการใช้ และคำแนะนำของ IRAC ร่วมด้วย ไม่ใช่เพียงเปลี่ยนชื่อการค้า เพราะผลิตภัณฑ์ต่างยี่ห้ออาจมีสารสามัญและกลุ่ม IRAC เดียวกัน สรุป หนอนผีเสื้อควรจัดการตั้งแต่ระยะวัยอ่อน เพราะควบคุมได้ง่ายและสร้างความเสียหายน้อย การเลือกสารควรพิจารณาชนิดหนอน อายุหนอน พืช และกลุ่ม IRAC ร่วมกัน โดย Bt Group 11 เหมาะกับหนอนวัยอ่อน ส่วน Emamectin benzoate Group 6, Chlorantraniliprole Group 28, Spinosad Group 5 และ Indoxacarb Group 22A เหมาะกับหนอนหลายชนิด การหมุนเวียนกลุ่มสารอย่างถูกต้องช่วยลดความเสี่ยงการดื้อยาและรักษาประสิทธิภาพสารในระยะยาว