รู้กำไรขาดทุนก่อนเลี้ยงผึ้ง (ผึ้งพันธุ์ / ผึ้งโพรง / ชันโรง)

ที่ค่าเริ่มต้นของเครื่องมือนี้ กำไรต่อรังต่อปีของชันโรง (~2,080 บาท) สูงกว่าผึ้งพันธุ์ (~1,440 บาท) และผึ้งโพรง (~1,150 บาท) แต่ต้องดูโครงรายได้ก่อนเชื่อ: รายได้ชันโรงตามข้อมูลทางวิชาการ 60% มาจากการขายรังใหม่ที่แยกขยาย ไม่ใช่ขายน้ำผึ้ง ถ้าตัดรายได้ขายรังออก กำไรจากน้ำผึ้ง+พรอพอลิสเหลือราว 580 บาท/รัง ผึ้งพันธุ์เป็นธุรกิจน้ำผึ้งล้วนที่ต้องเลี้ยงหลักร้อยรังขึ้นไปและเคลื่อนย้ายตามฤดู ทุนหมุนเวียนสูงและเสี่ยงรังสูญเสีย ส่วนผึ้งโพรงลงทุนน้อยแต่ผลผลิตน้อยมาก (4 กก./รัง) ลองสลับดูทั้ง 3 แบบและกราฟ "รายได้มาจากไหน" ในเครื่องมือ

จากงานวิจัยฟาร์มผึ้งเชียงใหม่ (สำรวจ 52 ฟาร์ม ข้อมูลปี 2560) อัตราสูญเสียรังผึ้งพันธุ์หลังฤดูเก็บน้ำผึ้งเฉลี่ย 34-40% ต่อฤดู และราว 15-30% ของกรณีสูญเสียสูงถึง 51-75% (สาเหตุหลักคือสารเคมีกำจัดศัตรูพืชในสวนที่เคลื่อนย้ายรังไปวาง) การสูญเสียกระทบทั้งน้ำผึ้งที่จะได้ (รังที่เหลือน้อยลง) และต้นทุนทดแทนรัง กราฟ "กำไร-ขาดทุน ถ้าอัตราสูญเสียต่างไป" ให้ดูก่อนลงทุนว่าถ้าสูญเสียหนักกว่าค่าเฉลี่ย กำไรหายไปเท่าไหร่

ไม่ ผลผลิตน้ำผึ้งแปรปรวนสูงมากระหว่างปี ตามงานวิจัยเดียวกัน ค่าสัมประสิทธิ์ความแปรปรวน (CV) ของผลผลิต 5 ปีย้อนหลังอยู่ที่ 0.47 (ฟาร์มเล็ก) 0.77 (กลาง) และ 1.02 (ใหญ่) เทียบกับราคาที่แปรปรวนต่ำกว่ามาก (CV ~0.2-0.3) ปีที่อากาศไม่เอื้อต่อการออกดอก/น้ำหวาน (เช่น ฝนมา ลำไยไม่ออกดอก) ผลผลิตอาจเหลือเพียงเศษเสี้ยวของปีดี กราฟ "กำไร-ขาดทุน ถ้าผลผลิตน้ำผึ้งต่างไป" จำลอง 25%-125% ของค่าที่ตั้งไว้

เพราะตามข้อมูลทางวิชาการ รายได้ 2,500 บาท/รัง/ปี ประกอบด้วยน้ำผึ้ง 600 พรอพอลิส 400 และพันธุ์ชันโรงจากการแยกขยายรัง 1,500 บาท กล่าวคือ 60% ของรายได้มาจากการขายรังให้คนอื่นมาเลี้ยงต่อ ไม่ใช่รายได้จากตลาดน้ำผึ้ง (ชันโรงผลิตน้ำผึ้งแค่ 0.4-0.5 กก./รัง/ปี) และจำนวนรังชันโรงที่ขึ้นทะเบียนเพิ่มเป็น 2 เท่าใน 2 ปี (14,388 → 27,901 รัง ปี 2563-2565) ถ้าคนอยากซื้อรังใหม่น้อยลง รายได้ก้อนนี้หายไปทันที ควรตรวจว่ามีผู้ซื้อรัง/น้ำผึ้งชันโรงจริงก่อนลงทุน และลองใส่ 0 ในช่อง "รังที่ขายได้/รัง/ปี" ดูกำไรจากน้ำผึ้งล้วน

มีผลชัดเจนสำหรับผึ้งพันธุ์เชิงพาณิชย์ งานวิจัยเชียงใหม่พบต้นทุนต่อกก. ลดลงตามขนาดฟาร์ม: ฟาร์มเล็ก (~92 ลัง) 85.90 บาท/กก. กลาง (~300 ลัง) 78.59 บาท/กก. ใหญ่ (~2,200 ลัง) 61.30 บาท/กก. กำไรต่อกก. 98.00 / 115.12 / 127.25 บาท ตามลำดับ (ค่าเริ่มต้นของเครื่องมือนี้ใช้ต้นทุนต่อรังของฟาร์มกลาง ถ้าคุณมีรังน้อยกว่า 100 รัง ต้นทุนต่อรังจริงมีแนวโน้มสูงกว่านี้)

ผึ้งพันธุ์อ้างอิงงานวิจัยจริง (ฟาร์มเชียงใหม่ปี 2560, 52 ฟาร์ม) ซึ่งเป็นข้อมูลของผู้เลี้ยงมืออาชีพ ไม่ใช่มือใหม่หรือทั่วประเทศ และเก่า 9 ปี ราคาน้ำผึ้งปัจจุบันอาจต่างไป ผึ้งโพรง/ชันโรงอ้างอิงเอกสารทางวิชาการ ซึ่งเอกสารผึ้งโพรงให้ตัวเลขรายได้ขัดกันเอง (2,800 กับ 10,000 บาท/รัง) เครื่องมือนี้เลือกใช้สถิติผลผลิตเฉลี่ย 4 กก./รัง ต้นทุนรายปีของชันโรงหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ได้ระบุ ทีมงานประมาณเอง และทั้งสองแบบไม่มีข้อมูลอัตราสูญเสียรังที่ตรวจสอบได้ (ค่าเริ่มต้น 0% ไม่ได้แปลว่าไม่มีความเสี่ยง ลองใส่ 20-30%) ราคาน้ำผึ้งอาจต่างกันมากตามชนิด/ช่องทางขาย ควรตรวจราคารับซื้อจริงก่อนตัดสินใจ