คำนวณสัดส่วนปุ๋ยหมัก (C:N Ratio)
เครื่องมือคำนวณอัตราส่วนคาร์บอนต่อไนโตรเจน (C:N) ของกองปุ๋ยหมัก ใส่วัสดุที่มี (กากมันสำปะหลัง แกลบ ฟางข้าว มูลหมู มูลไก่ มูลวัว กากตะกอนหม้อกรองอ้อย ฯลฯ) พร้อมน้ำหนักและความชื้น ระบบบอก C:N และความชื้นของส่วนผสม หรือบอกว่าต้องเติมวัสดุอีกอย่าง เท่าไหร่ให้ได้ C:N 25-30 : 1 ที่ย่อยสลายสมบูรณ์ ไม่เน่าเหม็น พร้อมกราฟ ใช้งานฟรี ไม่ต้องติดตั้งแอป
เลือกสิ่งที่ต้องการ ใส่วัสดุที่มี แล้วกดคำนวณ
เลือกสิ่งที่ต้องการทำ
"ตรวจสูตร" = ใส่วัสดุและน้ำหนักที่จะผสม ดู C:N และความชื้น · "หาปริมาณ" = บอกวัสดุหลักที่มี ให้ระบบคำนวณว่าต้องเติมวัสดุอีกอย่างเท่าไหร่ให้ได้ C:N เป้าหมาย
C:N เป้าหมายของส่วนผสม
ช่วงเหมาะของกองหมักคือ 25-30 : 1 (ผลงานวิจัยกากมัน+มูลหมูที่ 30:1 กองร้อนสุดและสุกเร็วสุด)
ค่า %คาร์บอน/%ไนโตรเจน/ความชื้นของแต่ละวัสดุมีค่าตั้งต้นให้แล้ว (เปิด "ปรับค่า" เพื่อแก้ตามของจริง) วัสดุที่ไม่มีในรายการเลือก "กำหนดเอง"
ตัวอย่างการคำนวณ
ตัวเลขด้านล่างเป็นตัวอย่างสาธิตเท่านั้น — ใช้ค่าตั้งต้นของวัสดุในตาราง ค่าจริงของวัสดุที่คุณมีอาจต่างออกไป ให้แก้ค่าในกล่องคำนวณด้านบน
กากมันสำปะหลัง 100 กก. ต้องเติมมูลหมูเท่าไหร่ให้ได้ C:N 30 : 1?
| รายการ | ค่าที่ได้ |
|---|---|
| ต้องเติมมูลหมู (น้ำหนักสด) | 92.5 กก. |
| สัดส่วนโดยน้ำหนักสด | 1 : 0.93 |
| C:N ของส่วนผสม | 30.0 : 1 |
| ความชื้นของส่วนผสม | 67% (ช่วงเหมาะ 50-60%) |
สังเกต: กากมันสดชื้น ~65% และมูลหมูชื้น ~70% ทำให้ส่วนผสมนี้ชื้นเกินช่วงเหมาะ (60%) ควรตากกากมันให้แห้งลงก่อน หรือผสมแกลบ/ฟางเพื่อดูดน้ำ แม้ C:N จะสูงขึ้นเล็กน้อย เป็นตัวอย่างที่คล้ายงานวิจัย มข. (กากมัน+มูลหมูที่ C:N 30:1) แต่งานวิจัยคิดสัดส่วนที่น้ำหนักแห้ง ตัวเลขน้ำหนักสดจึงไม่เท่ากัน
(กรอกวัสดุและน้ำหนักจริงในเครื่องมือคำนวณด้านบนของหน้านี้)
วัสดุหลักแต่ละอย่าง ต้องเติมวัสดุปรับสมดุลเท่าไหร่ (ต่อ 100 กก.)?
ตารางน้ำหนักสด (กก.) ของวัสดุปรับสมดุลที่ต้องเติมต่อวัสดุหลัก 100 กก. เพื่อให้ได้ C:N 30 : 1 ที่ค่าตั้งต้นของวัสดุ ยิ่งวัสดุหลักมี C:N สูง (ขี้เลื่อย กากมัน) ยิ่งต้องเติมไนโตรเจนมาก วัสดุที่ N สูง (มูลไก่ ยูเรีย) ใช้น้อยกว่ามูลที่ N ต่ำ
| วัสดุหลัก 100 กก. + ... | มูลหมู | มูลไก่ | กากตะกอนหม้อกรองอ้อย | ปุ๋ยยูเรีย (46-0-0) |
|---|---|---|---|---|
| กากมันสำปะหลัง | 93 | 33 | 120 | 1.0 |
| แกลบ | 163 | 59 | 210 | 1.7 |
| ฟางข้าว | 116 | 42 | 150 | 1.2 |
| ขี้เลื่อย | 134 | 48 | 173 | 1.4 |
หน่วย กก. น้ำหนักสด ที่ค่าตั้งต้นความชื้น/%C/%N ของตารางด้านล่าง เครื่องหมาย — คือผสมสองอย่างนี้ให้ได้ C:N 30 ไม่ได้ ยูเรียใช้น้อยมากและต้องกระจายให้ทั่วกองไม่ให้เกิดแอมโมเนียเข้มข้น
ค่าคาร์บอนและไนโตรเจนของวัสดุหมักที่ใช้ในเครื่องมือ
ค่า %คาร์บอน (C) และ %ไนโตรเจน (N) คิดจากน้ำหนักแห้ง ส่วนความชื้นคิดจากน้ำหนักสด ป้าย "ระดับความน่าเชื่อถือ" บอกที่มาของตัวเลข ค่าจริงของวัสดุแต่ละกองต่างกันตามแหล่ง ฤดู และการเก็บ ถ้ามีผลวิเคราะห์ห้องแล็บให้ใช้ค่านั้นแทน
| วัสดุ | %C | %N | C:N | ความชื้น | ระดับความน่าเชื่อถือ |
|---|---|---|---|---|---|
| กากมันสำปะหลัง | 51.5 | 0.45 | 114 | 65% | วัดจริง |
| แกลบ | 38.0 | 0.40 | 95 | 10% | คำนวณจากช่วง C/N |
| ฟางข้าว | 38.4 | 0.65 | 59 | 12% | คำนวณจากช่วง C/N |
| กากอ้อย (bagasse) | 50.8 | 0.35 | 145 | 50% | คำนวณจากช่วง C/N |
| ขี้เลื่อย | 35.0 | 0.10 | 350 | 40% | คำนวณจากช่วง C/N |
| ทะลายปาล์มเปล่าบด | 56.5 | 0.34 | 166 | 55% | จากงานวิจัยเดี่ยว |
| ใบไม้แห้ง | 50.0 | 0.75 | 67 | 35% | วัดจริง |
| มูลหมู | 26.2 | 2.47 | 11 | 70% | วัดจริง |
| มูลไก่ | 36.5 | 5.00 | 7 | 65% | คำนวณจากช่วง C/N |
| มูลวัว | 35.4 | 1.70 | 21 | 80% | คำนวณจากช่วง C/N |
| กากตะกอนหม้อกรองอ้อย | 33.7 | 2.36 | 14 | 70% | จากงานวิจัยเดี่ยว |
| หญ้าสด / วัชพืชสด | 45.0 | 2.40 | 19 | 77% | วัดจริง |
| ปุ๋ยยูเรีย (46-0-0) | 20.0 | 46.00 | 0 | 0% | สูตรเคมี |
| แอมโมเนียมซัลเฟต (21-0-0) | 0.0 | 21.00 | 0 | 0% | สูตรเคมี |
ที่มา: กากมันสำปะหลังและมูลหมู — วิจัยมหาวิทยาลัยขอนแก่น (J. Water and Environment Technology 4(1), 2549) · หญ้าสดและใบไม้แห้ง — ตัวอย่างคำนวณของ Cornell Waste Management Institute · วัสดุอื่น — ค่าประมาณจากตำรา/งานวิจัยเดี่ยว (energypedia ฯลฯ) ความชื้นตั้งต้นของวัสดุแห้ง (แกลบ ฟาง) เป็นค่าประมาณของเรา ปรับตามของจริงเสมอ
ทำกองให้ย่อยสมบูรณ์ ไม่เน่าเหม็น ต้องดูอะไรบ้าง
- C:N 25-30 : 1 — สูงไปย่อยช้า ต่ำไปเสียไนโตรเจนเป็นแอมโมเนียและเหม็น
- ความชื้น 50-60% — บีบแล้วชื้นเหมือนฟองน้ำที่บิดแล้ว มีน้ำหยดแค่หนึ่งสองหยด เกิน 60% แฉะเหม็น ถ้าชื้นมาก ยอมให้ C:N สูงขึ้นเล็กน้อยดีกว่า
- คาร์บอนย่อยยากย่อยช้ากว่าที่ตัวเลขบอก — แกลบ ขี้เลื่อย กิ่งไม้ มีลิกนินสูง ควรสับ/บดให้ชิ้นเล็ก
- กลับกองสม่ำเสมอ — ให้อากาศเข้า กองต้องใหญ่พอให้ร้อน (ผสมให้เข้ากัน ไม่ใช่ชั้นแยก)
- สังเกตความร้อน — กองที่สมดุลควรร้อนขึ้นภายใน 2-3 วัน ถ้าเย็นและไม่ย่อย ลองเติมวัสดุไนโตรเจน ถ้าเหม็นฉุนลองเติมวัสดุแห้ง
เครื่องมือที่เกี่ยวข้อง
คำถามที่พบบ่อย
C:N ratio ปุ๋ยหมักที่เหมาะสมคือเท่าไหร่?
ประมาณ 25:1 ถึง 30:1 สำหรับกองหมักที่ร้อนและย่อยเร็ว (ตำราบางเล่มให้ช่วง 25-35) เครื่องมือนี้ถือว่า 25-30 คือช่วงเหมาะ และ 20-35 คือพอใช้ได้ งานวิจัยของมหาวิทยาลัยขอนแก่นผสมกากมันสำปะหลังกับมูลหมูที่ C:N ตั้งต้น 30:1 พบว่ากองร้อนสุดถึง 63.5 องศาเซลเซียส และสุกเร็วที่สุดประมาณวันที่ 42
ถ้า C:N สูงเกินไป (คาร์บอนมาก ไนโตรเจนน้อย) จะเป็นอย่างไร?
จุลินทรีย์ขาดไนโตรเจนไปสร้างเซลล์ กองจะไม่ร้อนและย่อยสลายช้ามาก เช่นกองแกลบหรือขี้เลื่อยล้วนใช้เวลาเป็นเดือนหรือปี แก้โดยเติมวัสดุที่มีไนโตรเจนสูง เช่น มูลไก่ มูลหมู กากตะกอนหม้อกรองอ้อย หญ้าสด หรือปุ๋ยยูเรียเล็กน้อย เครื่องมือนี้คำนวณปริมาณที่ต้องเติมให้
ถ้า C:N ต่ำเกินไป (ไนโตรเจนมาก) จะเป็นอย่างไร?
ไนโตรเจนส่วนเกินสูญเสียไปเป็นก๊าซแอมโมเนีย ทำให้กองเหม็นฉุนและเสียธาตุอาหาร แก้โดยเติมวัสดุคาร์บอนสูงที่ชื้นน้อย เช่น แกลบ ฟางข้าว ขี้เลื่อย ใบไม้แห้ง
ทำไมต้องกรอกความชื้นของวัสดุด้วย?
เพราะค่า %คาร์บอนและ %ไนโตรเจนวัดจากน้ำหนักแห้ง แต่เราชั่งวัสดุสด มูลสัตว์ที่ชื้น 70-80% มีเนื้อแห้งจริงแค่ 20-30% ถ้าไม่หักความชื้นจะได้ C:N คลาดเคลื่อนมาก เครื่องมือใช้สูตรหักความชื้นของ Cornell ถ้ารู้ความชื้นจริงให้แก้ค่าในช่อง (วัดเองได้โดยอบตัวอย่าง 10 กรัม ที่ 105 องศา 24 ชั่วโมง แล้วชั่งใหม่)
ความชื้นของกองหมักควรเป็นเท่าไหร่?
ประมาณ 50-60% โดยน้ำหนัก (ถ้าบีบแล้วชื้นเหมือนฟองน้ำที่บิดแล้ว มีน้ำหยดออกมาแค่หนึ่งสองหยด) เครื่องมือคำนวณความชื้นของส่วนผสมให้ด้วย ถ้าเกิน 60% กองจะแฉะและเหม็น ควรเติมวัสดุแห้ง เช่น แกลบหรือฟาง ถ้าส่วนผสมเปียกมาก ควรยอมให้ C:N สูงขึ้นเล็กน้อยดีกว่าให้กองแฉะ (คำแนะนำของ Cornell)
ค่า C และ N ของวัสดุในเครื่องมือเชื่อถือได้แค่ไหน?
มีป้ายกำกับระดับความน่าเชื่อถือทุกวัสดุ "วัดจริง" คือค่าจากงานวิจัยไทยหรือตัวอย่างของ Cornell ส่วน "คำนวณจากช่วง C/N" คือประมาณจากช่วงในตำราซึ่งคลาดเคลื่อนได้ ค่าจริงของวัสดุแต่ละกองต่างกันตามแหล่ง ฤดู และการเก็บ ถ้ามีผลวิเคราะห์ห้องแล็บของวัสดุตัวเอง ให้แก้ค่าในช่อง "ปรับค่า" ผลจะแม่นกว่ามาก
วัสดุของฉันไม่มีในรายการ ทำอย่างไร?
เลือก "กำหนดเอง" แล้วกรอก %คาร์บอน %ไนโตรเจน (ของน้ำหนักแห้ง) และความชื้นเอง เครื่องมือไม่เดาค่าให้ เพราะวัสดุอย่างขุยมะพร้าวหรือผักตบชวามีช่วงค่ากว้างมากตามแหล่งที่มา
ใส่ปุ๋ยยูเรียในกองหมักได้ไหม?
ได้ ยูเรียมีไนโตรเจนสูง (46%) ใช้เติมเมื่อวัสดุคาร์บอนสูงล้วน เช่น แกลบ ฟาง ใส่ทีละน้อยแล้วเคลือบเข้าไปในกอง ใส่มากเกินจะสูญเป็นแอมโมเนียและกลิ่นฉุน เครื่องมือนี้มียูเรียและแอมโมเนียมซัลเฟตให้เลือกเป็นวัสดุปรับสมดุล
ได้ C:N 30 แล้วจะย่อยสมบูรณ์แน่นอนไหม?
ไม่แน่นอน C:N เป็นแค่ปัจจัยหนึ่ง คาร์บอนที่ย่อยยาก (มีลิกนินสูง เช่น แกลบ ขี้เลื่อย กิ่งไม้) ย่อยช้ากว่าตัวเลขบอก ขนาดชิ้นเล็กย่อยเร็วกว่า ความชื้นต้องพอดี กองต้องมีอากาศ (กลับกองสม่ำเสมอ) และต้องสุมกองให้ใหญ่พอให้ร้อน อย่าพึ่งตัวเลขอย่างเดียว ดูความร้อน กลิ่น และสีของกองประกอบด้วย
ใส่น้ำหนักแบบไหน น้ำหนักสดหรือน้ำหนักแห้ง?
ใส่น้ำหนักสด (ที่ชั่งจริงตอนเทลงกอง) พร้อมความชื้นของวัสดุนั้น เครื่องมือแปลงเป็นน้ำหนักแห้งให้เอง ถ้าตากแห้งแล้ว ใส่ความชื้นต่ำลง (เช่น 10%)
ปรับปรุงข้อมูลล่าสุด: 5 ตุลาคม 2569
ความคิดเห็น
เว็บนี้ไม่มีระบบสมาชิก ทุกความเห็นจะแสดง "รหัสประจำตัว" สั้นๆ ที่อ้างอิงอุปกรณ์/เบราว์เซอร์ที่ใช้แสดงความเห็น (ไม่ใช่การยืนยันตัวตนจริง) เพื่อช่วยให้ดูออกว่าความเห็นที่ชื่อต่างกันมาจากคนเดียวกันหรือไม่ อ่านเพิ่มเติม
ยังไม่มีความเห็น เป็นคนแรกที่แสดงความเห็นเลย