สรุปสั้นๆ
- ลานรับซื้อมักตั้งราคาอ้างอิง ณ เชื้อแป้ง 25% แล้วปรับขึ้นหรือลงตามเชื้อแป้งที่วัดได้ ในเครื่องมือนี้ใช้ค่าสมมติปรับ 0.10 บาท/กก. ต่อเชื้อแป้ง 1% (ปรับได้ ไม่ใช่อัตราตายตัว) เช่น ป้าย 3.00 บาท เชื้อแป้ง 22% ควรได้ 2.70 บาท/กก.
- ส่วนต่างราคาเล็กน้อยต่อกิโลกรัมสะสมเป็นเงินมาก: หัวมัน 1,000 กก. ที่ลานเสนอ 2.60 แทน 2.70 ต่างกัน 100 บาท (3.7% ของที่ควรได้)
- ถ้าลานอ่านเชื้อแป้งต่ำกว่าจริงเพียง 2 จุด รถ 10 ตันเสียราว 2,000 บาทต่อเที่ยว (ที่อัตราปรับ 0.10) และผลต่างนี้ไม่ขึ้นกับราคาป้ายตราบใดที่อัตราปรับเท่าเดิม
- การวัดเชื้อแป้งด้วยความถ่วงจำเพาะ (ชั่งในอากาศและในน้ำ) เป็นการประมาณ แม้ในงานวิจัยก็ยังมีค่าคลาดเคลื่อนราว 1 จุดของเชื้อแป้ง ผลต่างเล็กน้อยจึงเกิดได้ แต่ถ้าต่างกันหลายจุดควรถามและเทียบ
- คู่มือนี้อธิบายวิธีคิดและแนวทางเก็บหลักฐาน ไม่ได้ตัดสินว่าลานใดกระทำผิด และตัวเลขราคาเป็นค่าสมมติ ไม่ใช่ราคาตลาดวันนี้
ทำไมเชื้อแป้งจึงกำหนดราคา
มันสำปะหลังส่วนใหญ่ถูกนำไปผลิตแป้งและผลิตภัณฑ์ต่อเนื่อง ผู้ซื้อจึงให้ค่ากับ "ปริมาณแป้ง" ในหัวมัน หัวมันที่มีเชื้อแป้งสูงให้แป้งต่อน้ำหนักมากกว่า ลานรับซื้อจึงให้ราคาต่อกิโลกรัมสูงกว่า ตรงกันข้ามหัวมันที่เก็บเกี่ยวเร็วเกินไปหรือเปียกน้ำมาก เชื้อแป้งต่ำและราคาต่ำลงตาม
ปัญหาคือเกษตรกรมักไม่ได้เป็นคนวัดเชื้อแป้งเอง ตัวเลขที่ได้จึงต้องเชื่อลาน การเข้าใจวิธีคำนวณราคาจากเชื้อแป้งช่วยให้ตรวจสอบเบื้องต้นได้ว่าราคาที่ได้สอดคล้องกับเชื้อแป้งที่วัดได้หรือไม่
วิธีคิดราคาที่ควรได้จากเชื้อแป้ง
ลานรับซื้อมักแสดงราคาอ้างอิงที่เชื้อแป้ง 25% แล้วปรับตามเชื้อแป้งที่วัดได้ในอัตราคงที่ต่อทุก 1% ที่ต่างจาก 25% เครื่องมือใช้หลักเชิงเส้นนี้
- ถ้าเชื้อแป้งต่ำกว่า 25% ส่วนต่างติดลบ ราคาลดลง · อัตราปรับต่อ 1% ถามจากลานที่จะขาย
ตัวอย่างทีละขั้น
ขายหัวมันสด 1,000 กก. เชื้อแป้งที่วัดได้ 22% ราคาป้าย ณ 25% คือ 3.00 บาท/กก. อัตราปรับ 0.10 ไม่มีสิ่งเจือปน ลานเสนอจ่าย 2.60 บาท/กก.
- เชื้อแป้งต่างจากฐาน = 22 − 25 = -3 จุด
- ราคาที่ควรได้ = 3.00 + (-3 × 0.10) = 2.70 บาท/กก.
- มูลค่าที่ควรได้ = 2.70 × 1,000 = 2,700 บาท
- มูลค่าที่ลานเสนอ = 2.60 × 1,000 = 2,600 บาท
- ส่วนต่าง = 2,700 − 2,600 = 100 บาท หรือ 3.7% ของมูลค่าที่ควรได้
ตัวอย่างนี้ไม่ได้บอกว่าลานผิด เพราะลานอาจใช้อัตราปรับสูงกว่า 0.10 ซึ่งทำให้ราคาที่ 22% ต่ำกว่านี้ ประโยชน์ของการคำนวณคือทำให้รู้ว่า "ต้องถามอะไร" ถ้าราคาที่เสนอต่างจากที่คิดไว้ ลองใส่ตัวเลขของคุณที่ เครื่องมือคำนวณราคามันสำปะหลังตามเชื้อแป้ง
ตารางราคาที่ควรได้ ตามราคาป้ายและเชื้อแป้ง
| ราคาป้าย ณ 25% (บาท/กก.) | เชื้อแป้ง 20% | เชื้อแป้ง 22% | เชื้อแป้ง 25% | เชื้อแป้ง 28% | เชื้อแป้ง 30% |
|---|---|---|---|---|---|
| 2.50 | 2.00 | 2.20 | 2.50 | 2.80 | 3.00 |
| 3.00 | 2.50 | 2.70 | 3.00 | 3.30 | 3.50 |
| 3.50 | 3.00 | 3.20 | 3.50 | 3.80 | 4.00 |
| 4.00 | 3.50 | 3.70 | 4.00 | 4.30 | 4.50 |
ราคาป้ายเป็นค่าสมมติสำหรับดูรูปแบบ ไม่ใช่ราคาตลาดวันนี้ แต่ละแถวเปลี่ยนตามเชื้อแป้งทีละ 1 จุดละ 0.10 บาท
อ่านเชื้อแป้งต่ำไปไม่กี่จุด เสียเงินเท่าไร
ส่วนต่างต่อกิโลกรัมดูน้อย แต่รถบรรทุกหนึ่งเที่ยวมีน้ำหนักเป็นหมื่นกิโลกรัม ตารางนี้แสดงเงินที่ต่างไปเมื่อเชื้อแป้งที่อ่านได้ต่ำกว่าค่าจริง
| อ่านต่ำไป | รถ 5 ตัน | รถ 10 ตัน | รถ 20 ตัน |
|---|---|---|---|
| 1 จุด | 500 | 1,000 | 2,000 |
| 2 จุด | 1,000 | 2,000 | 4,000 |
| 3 จุด | 1,500 | 3,000 | 6,000 |
สูตร: จุดที่ต่ำไป × 0.10 × น้ำหนัก (กก.) ตัวอย่างสาธิตขนาดผลกระทบ ไม่ได้หมายความว่าลานใดอ่านผิด และหากขายหลายเที่ยวต่อฤดู ผลรวมจะสูงขึ้นมาก
สิ่งเจือปน ดิน และน้ำหนักสุทธิ
นอกจากเชื้อแป้ง ลานบางแห่งหักน้ำหนักเมื่อมีดินหรือเศษอื่นปนมา ซึ่งทำให้น้ำหนักที่ใช้คิดเงินน้อยลง เครื่องมือให้กรอกเป็นเปอร์เซ็นต์ที่ลานแจ้ง ไม่มีค่าเริ่มต้น เพราะแต่ละลานตกลงต่างกัน
ตัวอย่าง (ค่าสมมติ): หักสิ่งเจือปน 5% ของหัวมัน 1,000 กก. เหลือน้ำหนักสุทธิ 950 กก. ถ้าเชื้อแป้ง 25% ป้าย 3.00 บาท มูลค่า = 950 × 3.00 = 2,850 บาท ซึ่งน้อยกว่าไม่หักสิ่งเจือปน (3,000 บาท) อยู่ 150 บาท ควรถามให้ชัดว่าหักกี่เปอร์เซ็นต์และดูวิธีประเมินก่อนขาย
เชื้อแป้งวัดอย่างไร และแม่นยำแค่ไหน
วิธีที่ใช้กันแพร่หลายคือวิธีความถ่วงจำเพาะ (specific gravity) ชั่งตัวอย่างหัวมันสองครั้ง ครั้งแรกในอากาศ ครั้งที่สองจมในน้ำ แล้วคำนวณความถ่วงจำเพาะ จากนั้นเปลี่ยนเป็นเชื้อแป้งด้วยตารางหรือสมการเชิงประจักษ์ หลักการคือหัวมันที่มีแป้งและวัตถุแห้งมากจะหนาแน่นกว่า จึงจมน้ำหนักกว่า
- ตัวอย่างสมมติ: ชั่งในอากาศ 1,000 กรัม ชั่งในน้ำได้ 140 กรัม → SG = 1,000 ÷ 860 = 1.163 (ใช้อธิบายหลักการ ไม่ใช่ค่ามาตรฐาน)
งานวิจัยในประเทศไทยที่ทดสอบกับตัวอย่าง 174 ตัวอย่างจากมันสำปะหลัง 4 พันธุ์ อายุ 4–12 เดือน พบว่าความถ่วงจำเพาะสัมพันธ์กับเชื้อแป้งในระดับที่ใช้ประมาณได้ (ค่า R² ประมาณ 0.81) และเมื่อทดสอบกับตัวอย่างที่ไม่เคยใช้สร้างสมการ ค่าที่ทำนายยังคลาดเคลื่อนโดยเฉลี่ยราว 1 จุดของเชื้อแป้ง นี่คือเหตุที่ควรมองผลต่างเล็กน้อยว่าอยู่ในช่วงความคลาดเคลื่อนของวิธี แต่ถ้าต่างกันหลายจุดควรถามและเทียบกับลานอื่น
ปัจจัยที่อาจทำให้ค่าที่อ่านเปลี่ยน ได้แก่ ตัวอย่างที่หยิบมา (ขนาด ความสะอาด ดินที่ติดมา) การเช็ดน้ำและดินก่อนชั่ง และความนิ่งของเครื่องชั่ง ข้อนี้เป็นการอนุมานจากหลักการชั่งในอากาศและในน้ำ ไม่ใช่ผลการทดลองที่คู่มือนี้วัดเอง
ก่อนขายและตอนขาย ควรทำอะไรบ้าง
- ดูป้ายราคาตามเชื้อแป้ง ของลานก่อนขาย และจดราคา ณ 25% กับอัตราที่เปลี่ยนต่อ 1% ถ้าไม่มีป้ายหรือไม่ยอมให้ดู ให้ระวังและเทียบกับลานอื่น
- ยืนดูตอนชั่งและวัดเชื้อแป้ง ให้เห็นตัวเลขน้ำหนักและเชื้อแป้งจริง ไม่รับแค่คำบอกเล่า และถ่ายรูปหน้าจอหรือเข็มไว้
- ตรวจเครื่องชั่งเบื้องต้น ดูว่าจอขึ้นศูนย์ก่อนชั่ง เข็มนิ่ง ตะกร้าจมน้ำมิด และเครื่องมีเครื่องหมายแสดงว่าผ่านการตรวจสอบและไม่มีร่องรอยดัดแปลง
- ถามเรื่องสิ่งเจือปน ว่าหักหรือไม่ เท่าไร และวิธีประเมิน
- ขอใบชั่งหรือใบรับซื้อทุกครั้ง ที่ระบุน้ำหนัก เชื้อแป้ง ราคา และวันที่ เป็นหลักฐานสำคัญที่สุดถ้าเกิดข้อโต้แย้งหรือค้างจ่ายภายหลัง
- เทียบหลายลาน ที่ "เงินที่ได้ต่อเที่ยว" ไม่ใช่ราคาต่อกิโลกรัมอย่างเดียว เพราะอัตราปรับ การหักสิ่งเจือปน และค่าขนส่งต่างกัน
- ถ้าเห็นว่าไม่เป็นธรรม เก็บหลักฐานทั้งหมด แล้วสอบถามหน่วยงานที่ดูแลการซื้อขายสินค้าเกษตรในจังหวัดของคุณ
ข้อสมมติและข้อจำกัดของคู่มือนี้
- ราคาป้าย อัตราปรับ 0.10 บาท/กก. ต่อ 1% และระดับเชื้อแป้งเป็นค่าสมมติเพื่อสาธิตวิธีคิด ไม่ใช่ราคาตลาดหรืออัตราของลานใด
- ใช้หลักปรับราคาเชิงเส้นที่ฐาน 25% ลานบางแห่งอาจใช้ตารางราคาแบบอื่น ซึ่งผลอาจต่างจากเครื่องมือ
- ไม่ได้คิดค่าขนส่ง ค่าเก็บเกี่ยว ค่าจ้างขึ้นของ หรือค่าธรรมเนียมอื่น
- คู่มือนี้ไม่ได้ตัดสินว่าลานใดผิดหรือถูก และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากมีข้อพิพาท ควรปรึกษาผู้รู้หรือหน่วยงานในพื้นที่
- ข้อมูลการวัดด้วยความถ่วงจำเพาะอ้างอิงงานวิจัยที่ทดสอบกับ 4 พันธุ์ในประเทศไทย ผลอาจต่างกันตามพันธุ์ อายุ และสภาพแปลง
ที่มาของข้อมูลและวิธีทำคู่มือนี้
- ตัวเลขในตัวอย่างและตารางคำนวณสดจากเอนจินเดียวกับเครื่องมือคำนวณราคามันสำปะหลังตามเชื้อแป้ง
- หลักการวัดด้วยความถ่วงจำเพาะและขนาดความคลาดเคลื่อน อ้างอิงงานวิจัยที่ตีพิมพ์เกี่ยวกับการประมาณเชื้อแป้งในหัวมันสดด้วยวิธีความถ่วงจำเพาะ ซึ่งผู้จัดทำอ่านจากต้นฉบับ
- อัตราปรับและฐาน 25% เป็นสมมติฐานของเครื่องมือ รวบรวมจากการตรวจเทียบตารางราคารับซื้อในตลาดตอนสร้างเครื่องมือ และเปลี่ยนแปลงได้ตามที่ลานแจ้ง
- ตรวจซ้ำการคำนวณทุกช่องของตารางด้วยสูตรที่เขียนแยกจากเอนจิน
- จัดทำโดยกองบรรณาธิการฟาร์มเกษตร ยังไม่ได้ผ่านการตรวจทานโดยผู้เชี่ยวชาญภายนอก หากพบข้อมูลคลาดเคลื่อนแจ้งได้ตามช่องทางในหน้านโยบายบรรณาธิการ
คำถามที่พบบ่อย
เชื้อแป้งมันสำปะหลังต่างกัน 1% ราคาต่างกันเท่าไร?
ขึ้นกับอัตราปรับของลาน ในเครื่องมือใช้ค่าสมมติ 0.10 บาท/กก. ต่อเชื้อแป้ง 1% เช่น ป้าย 3.00 บาท ที่ 25% ถ้าเชื้อแป้ง 28% ควรได้ 3.30 บาท/กก. ถ้า 22% ควรได้ 2.70 บาท/กก. ให้ถามอัตราจริงจากลานที่จะขาย
ทำไมเชื้อแป้งที่ลานอ่านกับที่คาดไว้จึงต่างกัน?
การวัดด้วยความถ่วงจำเพาะเป็นการประมาณ และตัวอย่างที่หยิบมาวัด ความสะอาด ดินที่ติดมา และความนิ่งของเครื่องชั่งมีผล แม้ในงานวิจัยค่าที่ทำนายก็ยังคลาดเคลื่อนราว 1 จุดของเชื้อแป้ง ผลต่างเล็กน้อยจึงเกิดได้ ถ้าต่างกันหลายจุดควรถามวิธีวัดและเทียบกับลานอื่น
รถ 10 ตัน ถ้าอ่านเชื้อแป้งต่ำไป 2 จุด เสียเงินเท่าไร?
ที่อัตราปรับ 0.10 บาท/กก. ต่อ 1% ต่ำไป 2 จุดคือต่ำลง 0.20 บาท/กก. คูณ 10,000 กก. = 2,000 บาทต่อเที่ยว ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างขนาดผลกระทบ ไม่ได้หมายความว่าลานใดอ่านผิด
ควรเก็บหลักฐานอะไรตอนขายมันที่ลาน?
ขอใบชั่งหรือใบรับซื้อทุกครั้งที่ระบุน้ำหนัก เชื้อแป้ง ราคา และวันที่ ถ่ายรูปหน้าจอเครื่องชั่งและป้ายราคา และจดตัวเลขไว้เอง เพื่อใช้เทียบกันหรือยืนยันถ้าเกิดข้อโต้แย้งหรือค้างจ่ายภายหลัง
ราคาที่เครื่องมือคำนวณใช้เป็นราคาจริงที่ลานต้องจ่ายหรือไม่?
ไม่ใช่ เป็นค่าประมาณจากหลักปรับเชิงเส้นและอัตราที่ตั้งไว้ ลานแต่ละแห่งอาจใช้อัตราหรือตารางต่างกัน ใช้เป็นข้อมูลเบื้องต้นเพื่อรู้ว่าควรถามอะไร ไม่ใช่ตัวเลขที่ยืนยันได้ว่าลานผิดหรือถูก
สิ่งเจือปนหรือดินที่ลานหักมีผลอย่างไร?
ลานบางแห่งหักน้ำหนักเมื่อมีดินหรือเศษปน ทำให้น้ำหนักสุทธิที่ใช้คิดเงินน้อยลง ตัวอย่างหัก 5% ของ 1,000 กก. เหลือ 950 กก. ควรถามอัตราที่หักและวิธีประเมินก่อนขาย
ศัพท์ที่ใช้ในคู่มือนี้
- เชื้อแป้ง
- สัดส่วนแป้งในหัวมันสด ใช้เป็นเกณฑ์กำหนดราคารับซื้อ
- ราคาป้าย ณ 25%
- ราคารับซื้อต่อกิโลกรัมที่เชื้อแป้ง 25% ซึ่งลานแสดงเป็นราคาอ้างอิง
- อัตราปรับ
- ราคาที่เพิ่มหรือลดต่อกิโลกรัมต่อเชื้อแป้งที่ต่างจาก 25% ทุก 1 จุด
- ความถ่วงจำเพาะ (SG)
- อัตราส่วนน้ำหนักในอากาศต่อน้ำหนักที่หายไปเมื่อจมน้ำ ใช้ประมาณเชื้อแป้งของหัวมันสด
- น้ำหนักสุทธิ
- น้ำหนักที่ใช้คิดเงินหลังหักสิ่งเจือปน
- ใบชั่ง / ใบรับซื้อ
- เอกสารที่ระบุน้ำหนัก เชื้อแป้ง ราคา และวันที่ซื้อขาย ใช้เป็นหลักฐาน
เครื่องมือที่เกี่ยวข้อง
ประวัติการปรับปรุงเนื้อหา · อัปเดตล่าสุด 6 ตุลาคม 2569
- — เผยแพร่ครั้งแรก