รู้กำไรขาดทุนก่อนปลูกลิ้นจี่

ไม่ใช่บั๊ก เป็นความตั้งใจ -- ลิ้นจี่มีความเปราะบางที่มีเอกสารจริงชัดเจนกว่าไม้ผลตัวอื่นในซีรีส์นี้: ต้องการอากาศหนาวเย็นเพียงพอในช่วงหนึ่งของปีเพื่อกระตุ้นการออกดอก ถ้าปีนั้นอากาศไม่หนาวพอ (หรือมีภัยธรรมชาติอื่นร่วมด้วยเช่นน้ำท่วม) ต้นจะออกดอกน้อยหรือไม่ออกเลย ผลผลิตจึงหายไปเกือบทั้งหมดทั้งที่เกษตรกรดูแลต้นเหมือนปกติทุกอย่างและมีค่าใช้จ่ายเท่าเดิม เครื่องมือนี้จำลองสถานการณ์นี้ตรงๆ ด้วยโปรไฟล์ "ฮงฮวย ปีเสี่ยง" ที่ใช้เส้นต้นทุนเดียวกับ "ปีปกติ" เป๊ะ (เกษตรกรไม่รู้ล่วงหน้าว่าปีไหนจะหนาวพอ จึงต้องจ่ายค่าดูแลเต็มปีเหมือนเดิมไปก่อน) แต่ผลผลิตยุบเหลือแค่ ~23% ของปีปกติ ผลคือขาดทุนสุทธิทุกปีตั้งแต่ต้นให้ผล และไม่คืนทุนเลยตลอด 20 ปี เป็นการแสดงความเสี่ยงจริงให้เห็นภาพชัดเจน ไม่ใช่ซ่อนไว้ในตัวหนังสือเล็กๆ

ผลผลิตเต็มที่ของฮงฮวย (372 กก./ไร่) มาจากข่าวจริงเรื่องผลผลิตลิ้นจี่เฉลี่ยทั่วประเทศที่ลดลงจาก 442 เหลือ 372 กก./ไร่ในปีเดียว (ลดลง 15.8% เพราะอากาศหนาวไม่พอ) ราคาขาย 37.5 บาท/กก. มาจากราคาตลาดจริงจังหวัดเชียงราย (เกรด A 40 / เกรด B 35 บาท/กก. ถัวเฉลี่ย) สัดส่วนผลผลิตของโปรไฟล์ "ปีเสี่ยง" (~23.04% ของปีปกติ) คำนวณย้อนกลับจากรายได้จริง 3,214.34 บาท/ไร่ ที่พบในวิทยานิพนธ์ปริญญาโทมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ปี 2561 ที่สำรวจเกษตรกรลิ้นจี่จริงในอำเภอภูเพียง จังหวัดน่าน (ปีการผลิต 2560 ที่อากาศหนาวมาช้า/ไม่พอร่วมกับน้ำท่วม) พันธุ์จักรพรรดิเป็นพันธุ์ GI จริงของอำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ ราคาพรีเมียมสด 60-120 บาท/กก. เป็นช่วงราคาตลาดจริง (เครื่องมือนี้ใช้ 65 บาท/กก. ซึ่งเป็นค่าอนุรักษ์นิยมในช่วงล่างของช่วงนั้น) -- ส่วนต้นทุนปีที่ 1-3 การไต่ระดับปีที่ 4-6 ปีเริ่มเก็บเกี่ยว (ปีที่ 4) และผลผลิตเต็มที่ของจักรพรรดิ (450 กก./ไร่) เป็นค่าประมาณของเครื่องมือนี้เอง (ดูคำถามถัดไปสำหรับรายละเอียดการปรับเทียบ)

เพราะไม่สามารถสอบทานที่มาของตัวเลขนั้นได้ครบถ้วนจากเนื้อหาที่ค้นได้ ตัวเลขขาดทุนหลักของวิทยานิพนธ์อาจคำนวณแบบต้นทุนเต็มรูปแบบ (full-cost accounting) ที่รวมรายการอย่างมูลค่าที่ดินที่คิดเป็นต้นทุนเสียโอกาส หรือค่าแรงงานในครอบครัวที่ไม่ใช่เงินสดที่จ่ายจริง ซึ่งต่างจากแนวทางต้นทุนเงินสดตรงๆ ที่เครื่องมือนี้ใช้ตลอดทั้งซีรีส์ เครื่องมือนี้จึงเลือกใช้แค่ตัวเลข "รายได้จริง" ของวิทยานิพนธ์ (3,214.34 บาท/ไร่ ซึ่งเป็นตัวเลขตรงไปตรงมา ไม่ต้องตีความวิธีคำนวณ) มาคำนวณย้อนกลับหาสัดส่วนผลผลิตที่หายไป แล้วคงเส้นต้นทุนของโปรไฟล์ "ปีปกติ" ของเครื่องมือนี้เอง (ตัวเลขที่สอบทานที่มาได้ชัดเจนกว่า) ไว้คงที่ในปีเสี่ยงด้วย เป็นทางเลือกที่อนุรักษ์นิยมกว่าและตรวจสอบได้ง่ายกว่า แม้จะได้ตัวเลขขาดทุนที่ต่ำกว่าตัวเลขต้นฉบับของวิทยานิพนธ์ก็ตาม

เป็นการเลือกแบบอนุรักษ์นิยมโดยตั้งใจ ช่วงราคาตลาดจริงของจักรพรรดิเกรดพรีเมียมสดคือ 60-120 บาท/กก. แต่ราคาที่สูงขนาดนั้นมักเกิดเฉพาะช่วงต้นฤดู/ผลผลิตขาดตลาด เครื่องมือนี้ใช้ 65 บาท/กก. (ใกล้ปลายล่างของช่วง) เป็นค่าเริ่มต้นที่สมจริงกว่าสำหรับฤดูกาลทั้งหมด ไม่ใช่แค่ช่วงราคาดีที่สุด นอกจากนี้ราคาจักรพรรดิยังมีความผันผวนสูงที่มีข่าวจริงยืนยัน: เคยพุ่งจากราว 100 บาท/กก. ร่วงลงเหลือต่ำสุด 18 บาท/กก. ภายในฤดูกาลเดียวจากปัญหาผลผลิตล้นตลาด/ข้อพิพาทเกณฑ์คัดเกรด (เป็นความเสี่ยงด้านราคาจริง แยกต่างหากจากกลไกความเสี่ยงภูมิอากาศที่จำลองในโปรไฟล์ 1-2) ผู้ใช้ควรปรับราคาในช่องกรอกให้ตรงกับราคารับซื้อจริงในพื้นที่และฤดูกาลของตนเองเสมอ

ระหว่างค้นข้อมูลพบข่าวเรื่องฟาร์มต้นแบบ GI จังหวัดนครพนม ที่อ้างผลผลิตสูงถึง 100 กก./ต้น และรายได้ 300,000 บาท/ไร่/ปี ซึ่งเครื่องมือนี้มองว่าเป็น "กรณีตัวอย่างที่ดีที่สุด" (best-case outlier) จากฟาร์มต้นแบบที่ได้รับการดูแล/ส่งเสริมเป็นพิเศษ ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยที่เกษตรกรทั่วไปควรคาดหวังเป็นค่าเริ่มต้น เครื่องมือนี้จึงใช้ 450 กก./ไร่ แทน (สูงกว่าค่าเฉลี่ยทั่วประเทศของฮงฮวยจริง 372 กก./ไร่ เพียงเล็กน้อย สะท้อนการดูแลที่เข้มข้นกว่าของพันธุ์พรีเมียมแบบสมเหตุสมผล ไม่ใช่ตัวเลขทางการตลาดที่หวือหวา) เป็นแนวทางเดียวกับที่อะโวคาโดพันธุ์เสียบยอดเคยใช้ตัดสินใจเรื่องตัวเลขการตลาดที่หวือหวาเกินจริง