สรุปสั้นๆ
- กำไรต่อไร่ = (ผลผลิต × ราคาขาย) − ต้นทุนรวมต่อไร่ ตัวอย่างสมมติ: ต้นทุน 3,200 บาท ผลผลิต 600 กก. ราคา 8 บาท ได้รายได้ 4,800 บาท กำไร 1,600 บาทต่อไร่
- ต้นทุนต่อกิโลกรัม (5.33 บาท) คือราคาขายขั้นต่ำที่ต้องได้เพื่อไม่ขาดทุน ใช้เทียบกับราคาที่ผู้ซื้อเสนอได้ทันที
- จุดคุ้มทุนมี 2 แบบ: ผลผลิตขั้นต่ำที่ต้องได้ที่ราคาหนึ่ง (400 กก. ที่ราคา 8 บาท) และราคาขั้นต่ำที่ต้องได้ที่ผลผลิตหนึ่ง
- ผลผลิตและราคาลดลงพร้อมกันเพียง 20% ทำให้กำไรตัวอย่างพลิกเป็นขาดทุน 128 บาทต่อไร่ จึงควรทดลองใส่กรณีแย่ก่อนตัดสินใจ
- ตัวเลขในคู่มือเป็นตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่ข้อมูลพืชใด ให้ใส่ตัวเลขจริงของแปลงคุณในเครื่องมือ
ทำไมต้องรู้ต้นทุนก่อนลงมือ
เกษตรกรจำนวนมากรู้ราคาขายดี แต่ไม่ได้รวมต้นทุนทั้งหมดอย่างเป็นระบบ ทั้งค่าเมล็ด ปุ๋ย ยา แรงงาน และค่าใช้จ่ายจิปาถะ ผลคือบอกไม่ได้ว่ากำไรจริงเท่าไร หรือราคาที่ขายได้ต่ำสุดเท่าไรจึงไม่ขาดทุน ตัวเลขชุดเดียวที่ตอบทั้งสองข้อคือ "ต้นทุนต่อกิโลกรัม"
ที่มาของเครื่องมือนี้คือการทำให้การรวมต้นทุนง่ายพอจะทำได้ก่อนลงมือ เพียงใส่ตัวเลข 5 ช่องกับผลผลิตและราคา ก็ได้กำไร ต้นทุนต่อกิโลกรัม และจุดคุ้มทุนทันที แล้วเครื่องมือกำไร-ขาดทุนรายพืชของเราก็ต่อยอดจากหลักคิดนี้ โดยเพิ่มสิ่งที่เป็นเอกลักษณ์ของแต่ละพืช
ระบบคิดอย่างไร
- ราคาคุ้มทุน = ต้นทุนต่อกก. (ที่ผลผลิตหนึ่งๆ)
สูตรทั้งหมดเป็นเลขคณิตพื้นฐาน เครื่องมือไม่ได้ซ่อนการคำนวณพิเศษ จึงตรวจเองด้วยเครื่องคิดเลขได้
ตัวอย่างใช้งานทีละขั้น
ใช้ตัวเลขสมมติ: เมล็ด/พันธุ์ 500 · ปุ๋ย 1,200 · ยา 400 · แรงงาน 800 · อื่นๆ 300 บาทต่อไร่ ผลผลิต 600 กก. ราคาขาย 8 บาท/กก.
- ต้นทุนรวม = 500 + 1,200 + 400 + 800 + 300 = 3,200 บาทต่อไร่
- รายได้ = 600 × 8 = 4,800 บาท
- กำไร = 4,800 − 3,200 = 1,600 บาทต่อไร่
- ต้นทุนต่อกก. = 3,200 ÷ 600 = 5.33 บาท
- ผลผลิตคุ้มทุน = 3,200 ÷ 8 = 400 กก. (ได้ต่ำกว่านี้ขาดทุน)
ลองกรอกของคุณที่ เครื่องมือคำนวณต้นทุนการผลิตต่อไร่ มีค่าตั้งต้นรายพืชให้เลือกแล้วแก้เป็นตัวเลขจริงของคุณได้
ถ้าราคาหรือผลผลิตเปลี่ยน กำไรเปลี่ยนเท่าไร
| ราคาขาย (บาท/กก.) | รายได้ (บาท) | กำไร (บาท) | ผล |
|---|---|---|---|
| 5 | 3,000 | -200 | ขาดทุน |
| 6 | 3,600 | 400 | ได้กำไร |
| 7 | 4,200 | 1,000 | ได้กำไร |
| 8 | 4,800 | 1,600 | ได้กำไร |
| 9 | 5,400 | 2,200 | ได้กำไร |
| 10 | 6,000 | 2,800 | ได้กำไร |
| 12 | 7,200 | 4,000 | ได้กำไร |
ราคาที่ต่ำกว่าต้นทุนต่อกก. (5.33 บาท) ขาดทุน ตัวเลขคำนวณสดจากเครื่องมือ
| ผลผลิต | ราคาลด 20% | ราคาตามตัวอย่าง | ราคาเพิ่ม 20% |
|---|---|---|---|
| ผลผลิตลด 20% (480 กก.) | -128 | 640 | 1,408 |
| ผลผลิตตามตัวอย่าง (600 กก.) | 640 | 1,600 | 2,560 |
| ผลผลิตเพิ่ม 20% (720 กก.) | 1,408 | 2,560 | 3,712 |
มุมซ้ายบนคือกรณีแย่สุด (ลดทั้งคู่ 20%) ได้ -128 บาท ใช้ดูว่ารับความเสี่ยงได้ไหม
ประโยชน์ที่ได้ และวิธีใช้ให้คุ้ม
- รู้ราคาขายต่ำสุดที่ไม่ขาดทุน ใช้ต่อรองและตัดสินใจขายหรือรอ
- เทียบพืชหรือวิธีทำ ด้วยต้นทุนต่อกก. แทนการดูแต่ราคาขาย
- เห็นว่าต้นทุนก้อนไหนใหญ่ที่สุด เช่น ปุ๋ยหรือแรงงาน เพื่อรู้ว่าควรลดตรงไหน
- ทดสอบกรณีแย่ก่อนลงทุน ใส่ผลผลิตหรือราคาที่ต่ำลงเพื่อดูว่ายังไหวไหม
- ใช้บันทึกเทียบรอบถัดไป เทียบตัวเลขที่คิดไว้กับที่เกิดจริงเพื่อปรับปรุง
ถ้าพืชของคุณมีกลไกพิเศษ เช่น ราคาขึ้นกับเปอร์เซ็นต์แป้ง หรือต้องรอหลายปีกว่าจะให้ผล ใช้เครื่องมือเฉพาะพืช เช่น กำไรขาดทุนมันสำปะหลัง และ กำไรขาดทุนปาล์มน้ำมัน
ข้อควรระวังเวลากรอกตัวเลข
- ใส่ให้ครบ รวมค่าแรงตัวเอง ค่าขนส่ง ค่าเช่าที่ดิน (ถ้ามี) เพราะต้นทุนที่ตกหล่นทำให้กำไรสูงเกินจริง
- ใช้ผลผลิตเฉลี่ยหลายปี ไม่ใช่ปีที่ดีที่สุด
- ใช้ราคาที่ขายได้จริง หลังหักการลดราคาและน้ำหนักที่ถูกหัก
- ตรวจหน่วย ว่าเป็นต่อไร่ ต่อกิโลกรัม หรือต่อตัน
- อัปเดตค่าตั้งต้น เพราะค่าตั้งต้นรายพืชเป็นค่าสมมติสำหรับเริ่มต้นเท่านั้น
ข้อสมมติและข้อจำกัด
- ตัวเลขทั้งหมดในคู่มือเป็นตัวอย่างสมมติเพื่อสาธิตวิธีคิด ไม่ใช่ข้อมูลของพืชใด
- คิดต่อรอบการผลิตเดียว ไม่รวมค่าเสียโอกาสของที่ดิน ดอกเบี้ย หรือภาษี
- ไม่ได้คิดความเสี่ยงจากสภาพอากาศ โรค หรือราคาตกกะทันหัน นอกเหนือจากที่ผู้ใช้ทดลองใส่ในกรณีแย่
- คู่มือนี้เป็นคู่มือการใช้เครื่องมือ ไม่ใช่งานวิชาการเต็มรูปและไม่ได้ผ่านผู้เชี่ยวชาญภายนอก เนื้อหาเป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจ
ที่มาของข้อมูลและวิธีทำคู่มือนี้
- อธิบายจากระบบของเครื่องมือโดยตรง ตัวเลขคำนวณสดจากเอนจินเดียวกับเครื่องมือ และตรวจซ้ำด้วยสูตรเขียนแยก
- สูตรเป็นเลขคณิตพื้นฐานของต้นทุนและกำไร ไม่ได้อ้างงานวิจัยหรือหน่วยงานใด
- จัดทำโดยกองบรรณาธิการฟาร์มเกษตร หากพบข้อมูลคลาดเคลื่อนแจ้งได้ตามช่องทางในหน้านโยบายบรรณาธิการ
คำถามที่พบบ่อย
ต้นทุนต่อกิโลกรัมใช้ทำอะไร?
บอกราคาขายต่ำสุดที่ไม่ขาดทุน ตัวอย่างต้นทุน 3,200 บาท ผลผลิต 600 กก. ได้ 5.33 บาทต่อกก. ถ้าผู้ซื้อเสนอต่ำกว่านี้ ขายแล้วขาดทุน
จุดคุ้มทุนผลผลิตกับจุดคุ้มทุนราคาต่างกันอย่างไร?
จุดคุ้มทุนผลผลิตคือผลผลิตต่ำสุดที่ต้องได้เมื่อราคาคงที่ (ต้นทุนรวม ÷ ราคา) ส่วนจุดคุ้มทุนราคาคือราคาต่ำสุดที่ต้องได้เมื่อผลผลิตคงที่ (ต้นทุนรวม ÷ ผลผลิต) ใช้ดูคนละมุมของความเสี่ยงเดียวกัน
ทำไมต้องลองใส่กรณีผลผลิตและราคาลดพร้อมกัน?
เพราะความเสี่ยงจริงมักมาพร้อมกัน เช่น ฝนแล้งทำให้ผลผลิตลดและราคาตก ตัวอย่างลดทั้งคู่ 20% กำไรจาก 1,600 เป็น -128 บาทต่อไร่
ค่าตั้งต้นรายพืชในเครื่องมือเชื่อได้แค่ไหน?
เป็นค่าสมมติสำหรับเริ่มต้น ไม่ใช่ตัวเลขยืนยันของแปลงคุณ ต้นทุนจริงต่างกันมากตามพื้นที่ ฤดูกาล และวิธีทำ ควรแก้ทุกช่องเป็นตัวเลขจริงของคุณ
ต้องรวมค่าแรงของตัวเองในต้นทุนไหม?
ควรรวม เพราะแรงงานของตัวเองมีค่าเสียโอกาส ถ้าไม่รวม กำไรจะดูสูงเกินจริง และเทียบกับพืชที่จ้างแรงงานไม่ได้
ศัพท์ที่ใช้ในคู่มือนี้
- ต้นทุนรวมต่อไร่
- ผลรวมค่าใช้จ่ายทั้งหมดในการปลูกพืชหนึ่งรอบต่อพื้นที่ 1 ไร่
- ต้นทุนต่อกิโลกรัม
- ต้นทุนรวมต่อไร่หารด้วยผลผลิตต่อไร่ คือราคาขายต่ำสุดที่ไม่ขาดทุน
- จุดคุ้มทุน
- ระดับผลผลิตหรือราคาที่กำไรเท่ากับศูนย์
- กรณีแย่
- การทดลองใส่ผลผลิตหรือราคาที่ต่ำกว่าปกติ เพื่อดูว่ายังรับไหวไหม
เครื่องมือที่เกี่ยวข้อง
ประวัติการปรับปรุงเนื้อหา · อัปเดตล่าสุด 6 ตุลาคม 2569
- — เผยแพร่ครั้งแรก (รูปแบบคู่มือการใช้เครื่องมือ)